خانه آمار اصفهان، پایگاه ارتقا سواد و فرهنگ آماری
دکتر علی رجالی و جایزه ترویج علم

دکتر علی رجالی و جایزه ترویج علم 

در روز پنج‌شنبه 25 آبان‌ماه 1396 جایزه ترویج علم به دکتر علی رجالی عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان و عضو هیئت موسس خانه ریاضیات اصفهان اهدا شد.

ایشان سال‌ها در سطح محلی، ملی و بین المللی در مجامع مختلف مشغول فعالیت بوده و تاثیر به سزایی در شکل گیری بسیاری از نهادهای علمی ترویجی کشور داشته و مورد احترام و تایید همکاران خود در کلیه انجمن های علمی می‌باشد.

اهدا این جایزه به ایشان و جایزه پل اردوش که قبلاً از طرف ICMI به ایشان تعلق گرفته بود، افتخاری برای خانه ریاضیات اصفهان و شهر اصفهان است.

 



علم باید به میان خانواده ها و مردم برده شود
معصومه سوهانیNovember 16, 2017
سیناپرس: دکتر علی رجالی، برنده جایزه ترویج علم تأکید کرد: علم را باید به میان خانواده ها ببریم، اما تا بستر و زیربناهای لازم توسط وزارتخانه ها و سیاست گذاران کشور فراهم نشود، هرچه در زمینه ترویج علم تلاش کنیم، به جایی نخواهیم رسید.

دکتر علی رجالی، دانش آموخته دکتری آمار از دانشگاه استنفورد (آمریکا) و عضو هیئت علمی دانشکده علوم ریاضی دانشگاه صنعتی اصفهان است. مشارکت در بنیانگذاری مسابقات ریاضی ایران، تأسیس خانه ریاضیات اصفهان، راه اندازی انجمن های علمی معلمان، بخشی از تلاش های 40 ساله این استاد ریاضی محسوب می شوند.

اعطای جایزه ترویج علم به دکتر رجالی، بهانه ای برای گفتگو با ایشان درخصوص چالش های ترویج علم در ایران بود:

شکستن دیوار بین معلمان و اساتید دانشگاه

عضو هیئت علمی دانشکده علوم ریاضی دانشگاه صنعتی اصفهان گفت: از زمانی که به اصفهان آمدم، توانستم همکاری مشترکی با معلمان ریاضی و اساتید دانشگاه های این شهر داشته باشم که حاصل این فعالیت ها، شکسته شدن دیوار میان معلمان و اساتید دانشگاه بود و فکر می کنم هر موفقیت دیگری که در این مسیر بدست آمده است، حاصل فروریختن این دیوار بود.

رجالی افزود: با بررسی وضعیت آموزش ریاضی و علوم در ایران به این نتیجه رسیدیم که نیازمند تغییر شرایط هستیم. سال 1362 مسابقات ریاضی دانش آموزی را در اصفهان آغاز کردیم و به دنبال آن، مسابقات ریاضی دانش آموزی در سطح کشور و سپس المپیادهای ریاضی و سایر رشته ها بوجود آمدند. از میوه های پرثمر مسابقات ریاضی، (مرحومه) دکتر مریم میرزاخانی بودند که چند سال قبل برنده جایزه فیلدز - بزرگترین جایزه ریاضیات در سطح جهان شدند. این افتخار بزرگی هم برای ایرانیان و هم برای خانم های ریاضیدان بود.

در طول 40 سالی که در دانشگاه و آموزش و پرورش خدمت کرده ام، با همکاری دوستان موفق شدیم انجمن های علمی معلمان را در سراسر کشور راه اندازی کنیم و اتحادیه انجمن های علمی- آموزشی معلمان ریاضی سراسر کشور، در اثر همین فعالیت مشترک بوجود آمد.

الگوبرداری جهانی از خانه ریاضیات اصفهان

برنده جایزه ترویج علم اظهار داشت: برای سال 2000 میلادی - سال جهانی ریاضیات - ستادی را در وزارت علوم تشکیل دادیم که ایجاد خانه های ریاضیات، حاصل یکی از کارهای این ستاد بود. نخستین خانه ریاضیات در اصفهان درسال 1377 تشکیل شد و به دنبال آن، 35 خانه ریاضیات در سراسر کشور ایجاد شدند. همچنین، باتوجه به شناختی که جامعه بین المللی آموزش ریاضی از خانه های ریاضیات بدست آورد، 2 خانه ریاضیات در فرانسه و بلژیک با الگوگیری از خانه ریاضیات اصفهان تشکیل شد و در آخرین کنگره بین المللی آموزش ریاضی شبکه بین المللی خانه های ریاضیات شکل گرفت.

افت شدید علم در سطح مدارس و دانشگاه ها

رجالی تأکید کرد: متأسفانه در شرایط فعلی، باتوجه به پذیرش بیش از حد دانشجو در دانشگاه ها، مسأله بیکاری فارغ التحصیلان به دلیل بی برنامه بودن آموزش عالی کشور، وضعیت بد معلمان، تبلیغی که کلاس های کنکور در سطح کشور انجام می دهند و بیشترین وقت خوب تلویزیون در اختیار آنها است، با افت شدید علم در کشور در سطح مدارس و دانشگاه ها روبرو هستیم. امیدوار بودیم که تلاش های ما با هدف ترویج علم به ثمر برسند، اما هربار شاهد صدور بخشنامه ای بر ضد این تلاش ها از سوی وزارتخانه های مختلف بودیم.

وی افزود: به عنوان مثال می توان به مسابقات و المپیاد ریاضی اشاره کرد که متعاقب آن، تجربه ناموفق چین در راه اندازی مدارس تیزهوشان در ایران پیاده شد. فکر کردیم با ایجاد مدارس تیزهوشان، افراد مستعد را شناسی می کنیم، درصورتی که در حال حاضر تیزهوش سازی می کنند. مدارس ابتدایی ما گرفتار آموزش کنکور برای ورود به تیزهوشان هستند؛ از همان سال های اول دبستان، علم را به صورت کلیشه ای و به فرم کنکوری به دانش آموزان ارائه می دهند و تنها وقت آنها را تلف می کنند. متأسفانه با این پدیده روبرو هستیم و مدارس خاص به جای کمک به ترویج علم، مانعی در برابر ترویج علم هستند.

بی اهمیتی به آموزش کشور و وضعیت معلمان

رجالی با اشاره به ارائه طرحی در زمینه کنکور به مجلس گفت: با کمک تمام افرادی که تا سال 1381 در زمینه کنکور فعالیت داشتند، طرحی را در خانه ریاضیات اصفهان آماده کرده و به مجلس ارائه کردیم که متأسفانه در روزهای آخر به طرح حذف کنکور تبدیل شد که عملا اجرای آن غیرممکن بود.

وی خاطر نشان کرد: در حال حاضر با مشکلات متعددی در زمینه آموزش روبرو هستیم. مدارس یکی از مهمترین پایگاه ها برای ترویج علم هستند، اما وضعیت مدارس ومعلمان کشور را با کشورهای دیگر مثل کره جنوبی، چین، ژاپن و سنگاپور مقایسه کنید. آیا وضعیت معلمان ما مناسب است؟ تا فکری به حال وضعیت آنها نکنیم، نمی توانیم کاری در زمینه ترویج علم بین دانش آموزان انجام دهیم. اگر بتوانیم در مدارس کاری انجام دهیم، نتیجه آن افرادی مثل میرزاخانی می شوند، ولی اگر در مدارس مشکل داشته باشیم، هرچقدر هم در زمینه ترویج علم کار کنیم، به جایی نخواهیم رسید. متأسفانه درحال حاضر به صورت تفریحی به بحث ترویج علم نگاه شده و در جامعه، اهمیتی به خود علم داده نمی شود.

علم باید به میان خانواده ها و مردم برده شود

برنده جایزه ترویج علم تأکید کرد: علم باید را به میان خانواده ها و مردم ببریم. این تلاش تاحدودی توسط خانه ها، انجمن ها و مراکز مختلف انجام می شوند؛ اما تا بستر و زیربناهای لازم توسط وزارتخانه ها و سیاست گذاران کشور فراهم نشود، هرچه در زمینه ترویج علم تلاش کنیم، به جایی نخواهیم رسید.

عضو دانشگاه صنعتی اصفهان ضمن قدردانی از تلاش مسئولان انجمن ترویج علم گفت: مروجان علم به دنبال کسب جایزه نیستند، چراکه فکر می کنند رسالت آنها در ترویج علم است؛ اما تمامی تلاش هایی که انجمن انجام می دهد - نه فقط در راستای اهدای جایزه ترویج علم است، بلکه فعالیت های ارزشمندی هستند که بیش از جایزه، اثرگذارند.

شناسایی نقاط کور علمی کشور، وظیفه روزنامه نگار علم

رجالی با اشاره به اهمیت نقش رسانه ها در زمینه ترویج علم تأکید کرد: رسانه ها باید مسائل و مشکلات جامعه را رونمایی کنند. فرض کنید شما گزارش هایی در مورد اهدای جایزه ترویج علم تهیه می کنید، اما از انعکاس وضعیت معلمان، کتاب های درسی، برنامه درسی یا مشکلات مدارس غافل هستید. معتقدم یک خبرنگار و خبرگزاری که در زمینه علم کار می کند، باید این نقاط کور علمی کشور را هم شناسایی کند.

 
 
 
 
 
مراسم اعطای هجدهمین دوره جایزه ترویج علم ایران، ۲۵ آبان ۱۳۹۶ در تالار اجتماعات باغ کتاب تهران برگزار شد. 
 
برندگان جوایز ترویج علم سال ۱۳۹۶ دکتر اسماعیل کهرم، پرنده شناس برجسته و فعال محیط زیست، دکتر مقصود فراستخواه، استاد جامعه شناسی، بنیاد توسعه کارآفرینی زنان و جوانان، موزۀ علوم و فناوری، تهمینه رزمجویی، آموزگار مدارس عشایری، دکتر علی رجالی از پایه گذاران خانه ریاضیات و انجمن‌های علمی-آموزشی معلمان در اصفهان و مریم فیروزی از تهیه کنندگان صدا و سیما بودند.
 
در بیانیه هیات مدیره انجمن ترویج علم ایران آمده است: گرامی‌داشت سالانۀ هفتۀ ترویج علم در ایران که هم­زمان است با روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، روزی که از سوی سازمان یونسکو در تقویم جهانی ثبت شده است، اکنون به رویه‌ای نسبتاً جاافتاده و شناخته‌شده در کشور ما تبدیل شده است. اینک که ششمین دورۀ چنین گرامی‌داشتی برگزار می‌شود می‌توان امیدوار بود که، علی­رغم تمام دشواری­ها و موانع، توجه دست‌کم بخشی از افکار عمومی، سازمان‌های غیردولتی و سیاستگذاران و تصمیم‌گیران دولتی به مقولۀ ترویج علم و اهمیت آن جلب شده باشد. اگر ترویج علم را در گسترده‌ترین معنای آن دربردارندۀ هرگونه فعالیت و برنامه‌ریزی‌ای بدانیم که با هدف کاستن از شکافِ رو به فزونی میان نهادها و افراد تولیدکنندۀ علم از یک سو و عموم شهروندان، سیاستگذاران، نهادهای دولتی، سازمان‌های مردم‌نهاد و همۀ مصرف‌کنندگان علم از سوی دیگر انجام می‌گیرد، آن‌گاه باید امید داشت که تداوم گرامی‌داشت هفتۀ ترویج علم به معنای آگاهی یافتن از این نکته است که ترویج علم یکی از اولویت‌های ملّی ما است.
 
اما چرا باید ترویج علم را اولویتی ملی دانست؟ در زمانه‌ای که با توسل به آمار نگارش مقالات علمی ادعای سیاستگذاران آن است که ایران در میان کشورهای پیشرو در تولید علم و فناوری قرار دارد، نگاهی به جامعه و مسائل و مشکلات روزمرۀ آن، و به‌ویژه نگاهی به نحوۀ مواجهۀ ما با بحران‌های فراگیر طبیعی، اجتماعی و اقتصادی، نشان می‌دهد که کمتر ردپایی از توجه به علم و تفکر علمی در جای‌جای نظام تصمیم‌گیری و همچنین فرهنگ عمومی ما به چشم می‌خورد. با توجه این شکاف، بی‌دلیل نیست اگر ادعا کنیم ترویج علم یکی از راه‌های پر کردن چنین خلأیی است. تا دانش تولیدشده در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی به زندگی روزمرۀ مردم راه نیابد و اثر خود را بر ارتقای کیفیت زندگی آنان نگذارد و تا شهروندان نظارتی دموکراتیک بر علم و فناوری نداشته باشند، ادعای توسعۀ علمی با توسل صرف به تعداد دانشگاه‌ها، مقالات نگاشته‌شده  و فارغ‌التحصیلان ادعایی برخطا است. در یک کلام، بدون داشتن شهروندانی مطلع از یافته‌های علمی که اطلاعات و شیوۀ تفکر نقادانه را درونی و از آنِ خود کرده باشند، جامعه‌ای مدنی شکل نخواهد گرفت، و در غیاب جامعۀ مدنی صرف افزایش تولیدات علمی راه به جایی نخواهد برد. ضمن آنکه بدون دخالت دادن مهارت‌ها و حساسیت‌های فرهنگی و اخلاقی شهروندان در فرایند تولید علم و فناوری احتمال به بیراهه رفتن این دو مقوله و تبدیل شدن آنها به ابزارهایی غیرکارآمد بسیار است.
 
اکنون که هیئت مدیرۀ فعلی انجمن ترویج علم ایران آخرین دوره از مراسم اهدای جایزۀ ترویج علم را در دورۀ فعالیت خود برگزار می‌کند، امیدوار است آنچه این سازمان غیردولتی در سال‌های گذشته انجام داده گام کوچکی باشد برای هموارتر کردن راه کوشندگان ترویج علم در ایران و چراغ این فعالیت‌ها در آینده نیز روشن بماند و فعالانی کوشاتر اقدامات انجام‌شده را به‌شکلی بهتر و جامع‌تر به پیش برند. هیئت مدیرۀ انجمن ترویج علم ایران با افتخار اعلام می­کند که تنوع و حجم فعالیت­های ترویجی انجام­شده در کشور بیش از آن است که جایزۀ ترویج علم بتواند انعکاس منصفانۀ همۀ آنها باشد. با این حال، شاید تذکر این نکته خالی از لطف نباشد که در حوزۀ ترویج علم بار اصلی نخست بر دوش نهادها و کوشندگان مدنی است و پس از آن است که پای بخش‌های دولتی به میدان باز می‌شود. سازمان‌های مردم‌نهاد و فعالان بخش خصوصی، با توجه به مسائل و مشکلات حاد کشور، از قبیل بحران آب، آلودگی محیط زیست، بحران انرژی، بحران اعتماد اجتماعی و …، برای ارائۀ راهکارهایی کارآمد نیازمند توجه به مقولۀ ترویج علم‌اند. اما از سوی دیگر، شهروندان باید شاهد آن باشند که دولتمردان به علم و تفکر علمی ارزش و بهایی شایسته می‌دهند و برای حل مشکلات پیش‌رو به علم اعتماد دارند. دولت نیز باید زمینه‌هایی برای مطرح شدن مقولۀ ترویج علم در اسناد بالادستی، برنامه‌های توسعۀ کشور و همچنین بودجه‌های سالانه فراهم کند تا بتواند نقش حمایتی خود را به‌درستی ایفا کند.
 
انجمن ترویج علم ایران امید دارد شبکه‌های کوشندگان و فعالان ترویج علم در سال‌های آتی تشکیل و تقویت شود تا از این طریق تجارب کسب‌شده انباشته و منتقل گردد و نسل‌های بعد مجبور به گام نهادن در مسیرهای طی‌شده نباشند. همچنین انجمن ترویج علم ایران امیدوار است برندگان و تقدیرشدگان جایزۀ ترویج علم ارتباط خود را با انجمن حفظ و این نهاد را به دیگر فعالان این حوزه معرفی کنند تا شاهد شکل‌گیری شبکه‌های بزرگ‌تری از افراد و نهادها باشیم.
 
هیئت مدیرۀ انجمن ترویج علم ایران با پاسداشت فعالیت‌ها و تلاش‌های ارزندۀ مدنی و ترویجی یکی از بنیانگذاران خود، بانو توران میرهادی، که اینک در نخستین سالگرد درگذشت او هستیم، مایل است بار دیگر بر اهمیت توجه به کودکان در مقولۀ ترویج علم تأکید و بر این نکته پافشاری کند که هیچ اقدام و برنامه‌ای در راه ترویج علم موفق نخواهد بود، مگر آنکه نگاهی نیز به کودکان و ارتقای درک علمی آنان داشته باشد. به همین دلیل، انجمن ترویج علم ایران با افتخار اعلام می‌کند که از این پس جایزۀ ویژه‌ای با نام جایزۀ میرهادی در ترویج علم به آن نهادها و افرادی اهدا خواهد کرد که تمرکز فعالیت‌های ترویج علمی خود را کودکان قرار داده باشند. امید است از سال آینده شاهد اهدای این جایزه و تأثیرگذاری آن بر ارتقای فعالیت‌های ترویجی باشیم.
 
هیئت داوران به دلیل یک عمر فعالیت و تلاش بی­وقفه، مسئولانه، هدفمند، همه­جانبه، مستمر و مدنی برای طرح مباحث و مقولات زیست­محیطی و همچنین توجه ویژه به زیست­بوم کشور و جلب توجه افکار عمومی به مقولات زیست­محیطی و برقراری ارتباط با عموم مردم با استفاده از رسانه های هنری و مشارکت در راه­اندازی نهادهای فعال در حوزۀ محیط زیست جایزۀ ترویج علم سال ۱۳۹۶ را به جناب آقای دکتر اسماعیل کهرم تقدیم می­کند.
 
هیئت داوران به دلیل فعالیت و تلاش بی­وقفه، مسئولانه، هدفمند، همه ­جانبه، انسانی و اخلاقی در حوزه­های دانشگاهی و عمومی برای بسط دانش جامعه­شناسی و همچنین تعهد به تداوم کار فرهنگی، ترویجی و علمی و به­ویژه توجه به مقولۀ سیاستگذاری علم و آموزش عالی جایزۀ ترویج علم سال ۱۳۹۶ را به جناب آقای دکتر مقصود فراستخواه تقدیم می­کند.
 
هیئت داوران به دلیل فعالیت و تلاش بی­ وقفه، مسئولانه، هدفمند و مستمر در حوزه­های دانشگاهی و عمومی برای بسط دانش ریاضی و همچنین تعهد به ترویج ریاضیات در مدارس، مشارکت در بنیان‌گذاری خانۀ ریاضیات و مشارکت در راه‌اندازی انجمن‌های علمی-آموزشی معلمان در اصفهان جایزۀ ترویج علم سال ۱۳۹۶ را به جناب آقای دکتر علی رجالی تقدیم می­کند.
 
هیئت داوران به دلیل انجام فعالیت­های ترویجی و آموزشی در زمینۀ ترویج علم و فناوری از طریق ادارۀ موزۀ علوم و فناوری و همچنین راه‌اندازی موزه‌های سیار، جشنواره‌های دانش‌آموزی و کوشش برای ارائۀ درک جدیدی از علم جایزۀ ترویج علم سال ۱۳۹۶ را به موزۀ علوم و فناوری تقدیم می­کند.
 
هیئت داوران به دلیل انجام فعالیت­های ترویجی، علمی، مدنی و آموزشی در زمینۀ توسعه و ترویج تفکر خلاق در جامعه و همچنین ایجاد و تقویت فعالیت‌های مولد میان زنان و جوانان و ترویج دانش کارآفرینی میان عموم مردم جایزۀ ترویج علم سال ۱۳۹۶ را به بنیاد توسعۀ کارآفرینی زنان و جوانان تقدیم می­کند.
 
هیئت داوران به دلیل فعالیت­های گسترده و پیگیر در تلویزیون با هدف معرفی علم به زبان ساده به عموم مردم و تلاش­های بی­وقفه و مسئولانه برای تولید برنامه­هایی جذاب و اطلاع­بخش در زمینۀ علوم جایزۀ ترویج علم سال ۱۳۹۶ را به سرکار خانم مریم فیروزی تقدیم می­کند.
 
هیئت داوران به دلیل سال­ها خدمت صادقانه در حوزۀ آموزش عشایری و همچنین تلاش برای اعتلای علم و اندیشه میان دانش‌آموزان این مناطق جایزۀ معلمان مروج علم در مناطق محروم (جایزۀ بهمن‌بیگی) در سال ۱۳۹۶ را به سرکار خانم تهمینه رزمجویی تقدیم می­کند.